პარალელური კორპუსი

3261.

დროის მოკლე ისტორია: დიდი აფეთქებიდან შავ ხვრელებამდე | თავი 5

რამდენიმე წლით ადრე ტრინიტი კოლეჯის თანამშრომელმა ჯ. ჯ. თომსონმა მოახდინა მატერიის ნაწილაკის დემონსტრირება, რომელსაც ელექტრონი უწოდა და რომლის მასაც უმსუბუქესი ატომის მასის მეათასედზე ნაკლები იყო.

Several years previously a fellow of Trinity College, Cambridge, J. J. Thomson, had demonstrated the existence of a particle of matter, called the electron, that had a mass less than one thousandth of that of the lightest atom.

3262.

დროის მოკლე ისტორია: დიდი აფეთქებიდან შავ ხვრელებამდე | თავი 5

პაულის გამორიცხვის პრინციპი ამბობს, რომ ორ ერთნაირ ნაწილაკს არ შეუძლია ყოფნა ერთსა და იმავე მდგომარეობაში, მათ არ შეიძლება ჰქონდეთ ერთნაირი ადგილმდებარეობა და ერთნაირი სიჩქარე განუზღვრელობის პრინციპით დადგენილ საზღვრებში.

Pauli’s exclusion principle says that two similar particles cannot exist in the same state; that is, they cannot have both the same position and the same velocity, within the limits given by the uncertainty principle.

3263.

დროის მოკლე ისტორია: დიდი აფეთქებიდან შავ ხვრელებამდე | თავი 5

ჩვენ ვიცით, რომ ისინი არსებობენ, რადგან აქვთ გაზომვადი ეფექტი: ისინი წარმოქმნიან ძალებს მატერიის ნაწილაკებს შორის.

We know they exist, however, because they do have a measurable effect: they give rise to forces between matter particles.

3264.

დროის მოკლე ისტორია: დიდი აფეთქებიდან შავ ხვრელებამდე | თავი 5

0,1 და 2 სპინის მქონე ნაწილაკები ზოგიერთ შემთხვევაში არსებობენ რეალური ნაწილაკების სახით, როცა შესაძლებელია მათი უშუალო დაკვირვება.

Particles of spin 0, 1, or 2 do also exist in some circumstances as real particles, when they can be directly detected.

3265.

დროის მოკლე ისტორია: დიდი აფეთქებიდან შავ ხვრელებამდე | თავი 5

სხვა სიტყვებით, მცირე ენერგიებზე არსებობს ოცდაჩვიდმეტი განსხვავებული მდგომარეობა, რომელშიც ბურთს შეუძლია ყოფნა.

In other words, at low energies there are thirty-seven different states in which the ball can exist.

3266.

დროის მოკლე ისტორია: დიდი აფეთქებიდან შავ ხვრელებამდე | თავი 5

თუმცა პროტონის თავისთავად დაშლაზე დაკვირვება ძალიან ძნელია, შესაძლებელია, რომ თვით ჩვენი არსებობა მისი შებრუნებული პროცესის – პროტონის წარმოქმნის შედეგია, - პროტონი, ან უფრო სწორად, კვარკები წარმოიქმნება სამყაროს საწყის მდგომარეობაში, რომელშიც, უფრო ბუნებრივია ვიფიქროთ, კვარკებისა და ანტიკვარკების რიცხვი ტოლი იყო.

Even though it is very difficult to observe spontaneous proton decay, it may be that our very existence is a consequence of the reverse process, the production of protons, or more simply, of quarks, from an initial situation in which there were no more quarks than antiquarks, which is the most natural way to imagine the universe starting out.

3267.

დროის მოკლე ისტორია: დიდი აფეთქებიდან შავ ხვრელებამდე | თავი 5

ამგვარად, თვით ჩვენი არსებობა შეგვიძლია ჩავთვალოთ დიდი გაერთიანების თეორიის სისწორის მაჩვენებლად, თუმცა, მხოლოდ ხარისხობრივად; განუზღვრელობა ისეთია, რომ არ შეგვიძლია თქმა, რა რაოდენობის კვარკები დარჩა ანიჰილაციის შემდეგ ან ისიც კი, რა დარჩა სინამდვილეში, კვარკები თუ ანტიკვარკები?

Thus our very existence could be regarded as a confirmation of grand unified theories, though a qualitative one only; the uncertainties are such that one cannot predict the numbers of quarks that will be left after the annihilation, or even whether it would be quarks or antiquarks that would remain.

3268.

დროის მოკლე ისტორია: დიდი აფეთქებიდან შავ ხვრელებამდე | თავი 6

შავი ხვრელების არსებობის შემდგომი დასაბუთება გამოჩნდა 1967 წელს, როდესაც კემბრიჯის ასპირანტმა – ჯოსელაინ ბელმა აღმოაჩინა ციური ობიექტები, რომლებიც რადიოტალღების იმპულსებს რეგულარულად გამოასხივებდნენ.

Further encouragement for the existence of black holes came in 1967 with the discovery by a research student at Cambridge, Jocelyn Bell-Burnell, of objects in the sky that were emitting regular pulses of radio waves.

3269.

დროის მოკლე ისტორია: დიდი აფეთქებიდან შავ ხვრელებამდე | თავი 6

ეს ცუდი ამბავი იყო ფანტასტიკური რომანების ავტორებისთვის, მაგრამ ძალიან დამაიმედებელი ჩვენი პატარა ჯგუფისთვის, ვისაც იმ დროს შავი ხვრელების არსებობისა სჯეროდა: ეს იყო ნეიტრონული ვარსკვლავების არსებობის პირველი დამაჯერებელი საბუთი.

This was bad news for writers of space westerns, but very hopeful for the small number of us who believed in black holes at that time: it was the first positive evidence that neutron stars existed.

3270.

დროის მოკლე ისტორია: დიდი აფეთქებიდან შავ ხვრელებამდე | თავი 6

მე შესრულებული მაქვს უამრავი შრომა შავი ხვრელების შესახებ და ეს ყველაფერი წყალში იქნება ჩაყრილი, თუ აღმოჩნდა, რომ შავი ხვრელი არ არსებობს.

I have done a lot of work on black holes, and it would all be wasted if it turned out that black holes do not exist.

3271.

დროის მოკლე ისტორია: დიდი აფეთქებიდან შავ ხვრელებამდე | თავი 7

ეს თავიდანვე წარმოშობდა ბევრ წინააღმდეგობას, რადგან არღვევდა მოარულ წარმოდგენას: „როგორ შეიძლება, შავმა ხვრელმა რაიმე გამოასხივოს?“.

It aroused a lot of opposition initially because it upset the existing viewpoint: “How can a black hole emit anything?”

3272.

დროის მოკლე ისტორია: დიდი აფეთქებიდან შავ ხვრელებამდე | თავი 7

შავი ხვრელის რადიაციის არსებობა გულისხმობს, რომ გრავიტაციული კოლაფსი არ არის საბოლოო და შეუქცევადი, როგორც აქამდე ვფიქრობდით.

The existence of radiation from black holes seems to imply that gravitational collapse is not as final and irreversible as we once thought.

3273.