668064 Records found
Previous Next
24781.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ეს მოდელები თანამედროვე ქართული დარგობრივი ტერმინოლოგიის გამდიდრების წყაროს წარმოადგენს.
Those models represent a source for enrichment of Georgian terminology of different scientific branches.
24782.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ტერმინწარმოების სფეროში განსაკუთრებით აღსანიშნავია იოანე პეტრიწის ფაქიზი ალღო და არაჩვეულებრივი უნარი მიაღწიოს ცნება-ტერმინთა მორფო-სემანტიკური სისტემატიზაციის იდეალურ დონეს.
In the field of term-creation especially notable is Petritsi’s fine intuition and wonderful ability to achieve an ideal level of morpho-semantic systematization of notions and terms.
24783.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
მაგალითისათვის მოვიხმობთ პარონიმული წყვილის, ტომი – გვარი შემთხვევას:
For example, we can adduce an instance with a paronymous couple genus-idea.
24784.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ცნებათა და მათი აღმნიშვნელი ტერმინების სისტემატიზაცია მუშაობის რთულ ეტაპებს მოიცავს.
In fact, systematization of notions and terms that stand for those notions requires complex stages of work.
24785.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ცნებათა მნიშვნელობების დადგენა და მათთვის სახელწოდებათა შერჩევა განყენებულად არ ხდება (ან არ უნდა ხდებოდეს), არამედ სხვა ცნებებთან და მათ შესატყვის ტერმინებთან მიმართებაში უნდა ზუსტდებოდეს.
Establishment of the meaning of notions and selection of names for them does not happen in an abstract and detached manner (or should not happen so), but should be ascertained and made precise through comparison and relationship with other notions and terms relevant to them.
24786.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ყოველ ცნებას თავისი ადგილი უნდა ჰქონდეს მიჩენილი ცნებათა სისტემაში და ამ ცნებათა (და შესაბამისად – მათ გამომხატველ ტერმინთა) შორის არსებულ კანონზომიერებებს უნდა ასახავდეს.
Every notion should have its own place in the system of notions and should reflect the order that exists between those notions (and accordingly between the terms expressing those notions).
24787.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
როგორც ცნობილია, ეს კანონზომიერებანი ცნებათა ლოგიკურ კავშირებს ემყარება და ცნებათა ისეთ კლასიფიკაციას გულისხმობს, რომელიც მნიშვნელობათა გვარ-სახეობრივ ურთიერთობებში ვლინდება.
As it is known, this order is based on a logical connection between notions and implies such a classification of notions which is revealed in genus-species dependence.
24788.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
როდესაც გვარ-სახეობითი ცნებების ამ იერარქიული დამოკიდებულების (ჰიპონიმიის) გამოხატვა გამჭვირვალე ენობრივი მასალით ხდება, საქმე გვაქვს იდეალურ შემთხვევასთან ცნებათა და შესატყვის ტერმინთა სისტემატიზაციის თვალსაზრისით.
When this hierarchical dependence – hyponymy - of genus-species notions is expressed through transparent linguistic material, then we have an ideal instance with respect of systematizing notions and their corresponding terms.
24789.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
სწორედ ასეთი სანიმუშო შემთხვევაა პეტრიწის მიერ გვარ-სახეობითი დამოკიდებულების აღმნიშვნელი წყვილის – γένος – eἰδός/ἰδέα ცნებების გადმოტანა ერთ სემანტიკურ ველში შემავალი ურთიერთდამოკიდებული წყვილით – ტომი და გუარი (რომელთაგან პირველი ფართო მოცულობის ჰიპერონიმია, მეორე კი მასში შემავალი ვიწრო მოცულობის ჰიპონიმი).
Petritsi’s translating of the Greek γένος – ἐιδός/ἰδέα couple through a mutually dependant couple "tomi" ტომი (genus) and "guari" გუარი (idea) that belong to one semantic field (of which the first is a broad-volume hyperonym whereas the second a narrow-volume hyponym that is included in the first) represents an exemplary instance of exactly such an ideal case.
24790.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ნაცვლად ქართულ ლოგიკურ ტერმინოლოგიაში ადრე (დამასკელის „დიალექტიკისა” და ამონიოსის შრომების თარგმანებში) მიღებული ტერმინებისა – ნათესავი და სახე.
Instead of this, before Petritsi, another, less plausible solution was used: natesavi ნათესავი-sakhe სახე (in translations of Damascene’s "Dialectics"and works of Ammonius).
24791.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
საქმე ისაა, რომ არც თვით ბერძნულ ტერმინებში და არც მათს ძველ ქართულ თარგმანებში არ არის დაცული (და გააზრებული) სათანადო სისტემურობა, რომელიც იდეალურ შემთხვევაში ერთი ჯგუფის ცნებების ერთ სემანტიკურ ველში შემავალი ტერმინებით ასახვას გულისხმობს.
In fact, neither in the Greek terms themselves nor in their Old Georgian translations is kept (and realized) appropriate systematic character, which in the ideal case would posit notions of one row through terms that belong to one semantic field.
24792.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ნათესავ ტერმინს (რომელიც ამავე დროს, მეტად გავრცელებული ყოფითი მნიშვნელობის სიტყვაა) იოანე პეტრიწი ცვლის მისი ნაწილობრივი სინონიმით, სპარსულიდან ადრევე ნასესხები ტომით, ხოლო eἰδός/ἰδέα ის ძველ ქართულ შესატყვისს – სახე-ს ცვლის გუარ ტერმინით, რომელიც, თავის მხრივ, ტომის ქვეკლასს წარმოადგენს.
The term "natesavi" ნათესავი (which was simultaneously a very commonly used term in everyday speech) is substituted by Petritsi by its partial synonym, a term that was borrowed in Georgian from Persian – tomi ტომი, and for translating the ἐιδός/ἰδέα he substitutes the previous "sakhe" სახე - with "guar" გუარ term, which in turn represents a sub-category of "tomi" ტომი (genus).
24793.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ამგვარად, იგი ახერხებს ენობრივი მასალის საშუალებითაც ასახოს ის იერარქიული დამოკიდებულება, რომელიც ამ გამოსახატავ ცნებებს შორის არსებობს, რითიც აღწევს იდეალურ სისტემატურობას გამოხატვის პლანში.
Thus, he manages to reflect already through his linguistic-terminological material that hierarchical relationship which exists between those notions, through which he achieves an ideal systematic character on the plane of expression.
24794.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ამ მხრივ იგი აჭარბებს სისტემატიზაციის საოცარი უნარით განთქმულ თვით პროკლესაც კი, რომელიც ამ შემთხვევაში, რა თქმა უნდა, ტრადიციით იყო შეზღუდული.
In this respect he even eclipses Proclus himself, who was renowned through his wonderful capacity for systematization, because Proclus was in fact fettered by a centuries long tradition.
24795.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
თავისი ტერმინოლოგიური ძიებების გზაზე პეტრიწისათვის ყველაზე მთავარი მაინც სიტყვის არსში წვდომა და ამ არსის ზედმიწევნითი სიზუსტით გამოხატვაა ენობრივი ნიშნით.
In his way of terminological searches, for Petritsi most important was to penetrate into the essence of language and to express by a linguistic sign this essence with a highest precision.
24796.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
იგი მიისწრაფვოდა შეექმნა ცნების, საგნისა და მოვლენის არსის გამომხატველი გამჭირვალე სემანტიკური სტრუქტურისა და ცხადი მოტივაციის მქონე, სწორად მაორიენტირებელი ტერმინები.
He aspired at creation of terms that would have a clear motivation and a transparent semantic structure in order to adequately express essence of a notion, an object or an event, and correctly orient readers of philosophic texts.
24797.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
პლატონის მიერ „კრატილოსში“ გამოთქმული აზრით, ყოველი სახელი უნდა გამოხატავდეს საგნის ბუნებას და, რადგანაც პეტრიწის ღრმა რწმენით „ელლინთა ენამზეობასა ზედა ყოველსავე თჳსი სახელი ჰრქჳან, შესაბამი თჳსისა არსებისაჲ“, ამიტომ მისი მიზანია ქართული ფილოსოფიური ენა თავისი გამომხატველობითი ძალით გაუტოლოს „გონიერთა ხედვათა მომმარჯვ” ელინურს.
According to Plato’s thought, expressed in the dialogue "Cratylus", every name should express the nature of a thing. Petritsi fully agrees with this, and since in his deep conviction "the sun-like language of Greeks provides for every notion and adequate term corresponding to the nature of this notion", he aims at making Georgian philosophic language as lucid and expressive as Greek, which is "convenient for philosophic theorizing".
24798.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
აქედან მოდის სწორედ მისთვის დამახასიათებელი ძირითადი პრინციპი ტერმინშემოქმედებისა – ახალ ცნება-ტერმინთა ბერძნული ენიდან კალკირების ხერხის აქტიური გამოყენება.
From this ensues his characteristic principle of term-creation: actively mirroring Greek notions and terms in Georgian.
24799.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ეს გამოცდილი ხერხი უზრუნველყოფდა ზუსტ თარგმანს და ფილოსოფიური ტექსტის მთარგმნელს იცავდა ნეფსითი თუ უნებლიე საკუთარი ინტერპრეტაციების საფრთხისაგან.
This well attested method warranted precision of translation and protected a translator from the peril of voluntary or involuntary subjective interpretations.
24800.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ტერმინოლოგიასთან ერთად არსებითად სინტაქსია ის სფერო, რომლის მიხედვითაც შეიძლებოდა გველაპარაკა იოანე პეტრიწის ენის თავისებურებაზე, იმდენად, რამდენადაც, ფილოსოფიური და, საზოგადოდ, მეცნიერული ენა, ამ თვალსაზრისით, შეიძლება ითქვას, რომ სალაპარაკო, ყოფითი ენისაგან განსხვავებულია.
Together with terminology, syntax is that essential sphere through which we can speak about the peculiarities of Ioane Petritsi’s language. This is moreover so, since philosophic, and generally, scientific language is quite distinct from everyday language.
Previous Next