668064 Records found
Previous Next
24761.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
იოანე პეტრიწის ენის შესწავლით ირკვევა, რომ მან, როგორც ბრწყინვალე „გრამატიკოსმა” თავისი შეუცდომელი ენობრივი ალღოს წყალობით შესანიშნავად გამოიყენა ქართული ენის შესაძლებლობანი მისი ლექსიკის გასამდიდრებლად.
Study of Ioane Petritsi’s language reveals that, as a brilliant grammarian, through his next to infallible linguistic intuitions, wonderfully used possibilities of Georgian language for enrichment of its dictionary.
24762.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
იოანე პეტრიწი ზედმიწევნით იცავს ქართული ენის სიტყვაწარმოების წესებს: ძირები და მაწარმოებელი აფიქსები ქართულია, მათი გამოყენების წესებიც ქართული ენის სტრუქტურის შესაბამისია.
Ioane Petritsi closely follows the laws of Georgian word-creation: roots and affixes are Georgian and rules of their utilization also are in accord with the structure of the Georgian grammar.
24763.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ერთი და იმავე მნიშვნელობის რამდენიმე მაწარმოებლიდან უმეტეს შემთხვევაში აღებულია უფრო გავრცელებული.
From the roots that have the same meaning, in most of the cases, Petritsi picks that which is the longest.
24764.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
თავისებურებას ქმნის ის, რომ ერთგვაროვნების დასაცავად ტერმინოლოგიის წარმოებისას, იოანე პეტრიწი ერთი რიგის ცნებათა აღსანიშნავად აბატონებს ერთი სახის წარმოებას და მას უმორჩილებს ნებისმიერ ძირს, რომელიც კი დასჭირდება ახალი ფილოსოფიური ცნების გამოსახატავად.
A peculiarity of his method is in that for signifying notions of one row, Petritsi establishes the dominance of one type of word-creation and subjects to this type all roots that he would find useful for the expression of a new philosophic notion.
24765.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ასე მაგალითად, ცნობილია, რომ ზედსართავ სახელთაგან აბსტრაქტული ცნების საწარმოებლად ქართულში, ჩვეულებრივ, სი-ე კონფიქსი გამოიყენება (თეთრი – სი-თეთრ-ე).
For example, it is known that to create an abstract notion from adjectives used the "si-e" (სი-ე) confix is usually in Georgian.
24766.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
იოანე პეტრიწი კი აბსტრაქტულ ცნებათა წარმოებისას მაწარმოებელთაგან -ობა სუფიქსს აბატონებს, რითიც ერთი რიგის ტერმინთა წარმოებისას ერთგვაროვნების მოთხოვნილებას აკმაყოფილებს. მაგ.: მჟავე-ობა, თეთრ-ობა, დიდ-ობა და სხვა.
However, Petritsi for this purpose adheres to a different linguistic possibility, the "-oba" suffix, by which he satisfies the demand for uniformity in creating terms of one and the same row, for example, ‘mzhave-oba’ (მჟავე-ობა), tetr-oba (თეთრ-ობა), did-oba (დიდ-ობა) etc.
24767.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ამგვარი განზოგადებული წარმოებით იგი ზედსართავისაგან ნაწარმოებ სახელებსაც ტერმინოლოგიურ ღირებულებას ანიჭებს: სიკეთე, სიმჟავე, სითეთრე, სიდიდე... თვისებებია საგნისა, ხოლო კეთილობა, მჟავობა, თეთრობა, დიდობა და სხვ. გვარეობითი, უზოგადესი განყენებული ცნებებია, რომლებიც ყველა კეთილის, ყველა მჟავის, ყველა თეთრის, ყველა დიდის... თვისებებს აერთიანებს თავისში (კეთილობა გვარეობითი ცნებაა, სიკეთე – მასზე დაქვემდებარებული – სახეობითი: მაგ. „სიკეთე ბჭე არს კეთილობისა”).
By such an abstract word-creation he gives terminological value to words, for, in fact, si-ket-e (სი-კეთ-ე), si-tetr-e (სი-თეთრ-ე), si-mzhav-e (სი-მჟავ-ე), si-did-e (სი-დიდ-ე) rather signify features of particular things, whereas the ‘mzhave-oba’ (მჟავე-ობა), tetr-oba (თეთრ-ობა), did-oba (დიდ-ობა) represent generic, most general and abstract notions that combine in themselves all good things, all white things, all big things etc. As Petritsi clearly distinguishes them when he says that "Good-ness" (ketil-oba კეთილ-ობა) is a generic term, whereas "good" is a special subcategory of it, in his words: "good is a threshold of goodness".
24768.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ძველი ქართული ენის ძეგლებს თუ გადავხედავთ, ვნახავთ, რომ ზოგი წარმოება, რომელიც პეტრიწის ენაში უცნაურად გვეჩვენება, საკმაოდ გავრცელებულია.
If we observe monuments of Old Georgian literature, we shall see that some means of word-creation that seem strange in Petritsi’s language is wide spread and usual there.
24769.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
მობაძავი – ასეთი წარმოება, ოდენპრეფიქსიანი, „უცნაური" დღევანდელი თვალსაზრისით, ძველ ქართულში უცხო არ იყო. რეფლექსივთა სასუბიექტო მიმღეობების (როგორიცაა, მაგ. მოძრავი) ოდენ მო- პრეფიქსიანი წარმოება დამახასიათებელი იყო ძველი ქართული ენისათვის: მოდგამი, მოძილი, მოშიში...)
For instance, a participle "moba-dzavi" (მო-ბაძავი "imitator") which is formed through a prefix only, that seems strange from the point of view of modern conventions, was quite common in Old Georgian, where we have quite a few examples of such subject-participles (მოდგამი modgami, მოძილი modzili, მოშიში moshishi etc.).
24770.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ერთი შეხედვით შეიძლება უცნაურად და ხელოვნურად მოგვეჩვენოს ზმნის პირიან ფორმებზე (III – პირის ფორმაზე), ან ნაცვალსახელის ბრუნვის ფორმაზე, ზმნიზედის, თანდებულის თუ ნაწილაკის გაქვავებულ ფორმაზე ბრუნვის ნიშნის დართვით ახალი სიტყვის, ტერმინის წარმოება, მაგ.: ამგვარი წარმოება გავრცელებულია ძველ ქართულში.
At first sight it may seem strange that Petritsi creates a new term through adding a declension case indicator to a verbal form (of third person singular), or to a pronoun, to an adverb, and even to a petrified form of suffix or a particle, for example: Such word-formation is wide spread in Old Georgian.
24771.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
მეტად ფართოდ აქვს იგი გამოყენებული ეფრემ მცირესაც თავის ფილოსოფიური ხასიათის თხზულებათა თარგმანებში სწორედ ტერმინების საწარმოებლად.
It is frequently used by Ephrem Mtsire in his translation of the Corpus Dionysiacum.
24772.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ეფრემ მცირე ისევე, როგორც იოანე პეტრიწი, აზრის სიზუსტის დაცვისათვის, ფილოსოფიური მსჯელობის გადმოცემისათვის, სპეციალურ ტერმინოლოგიას იმუშავებს.
Just as Ioane Petritsi, for adhering to meticulous exactitude with the Greek text and its profound philosocphical-theological meaning, Ephrem elaborates a special terminology.
24773.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ტერმინთა წარმოების ტიპები ორივე მოაზროვნისა მსგავსია, რაც იმის მაჩვენებელია, რომ მათი წყარო ქართული ენის ცოცხალი მასალაა.
Types of term-formation are similar in both translators, which shows that their source is a living material of Georgian language.
24774.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ზოგჯერ მათი შექმნილი ტერმინები სრულიად თანხვდება ფორმითაც და მნიშვნელობითაც.
Sometimes the terms totally coincide both in form and in meaning.
24775.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
თჳთებაჲ, თჳთებითი, მასი, მასვეობა, ყოვლობა, ეგებისი, იყოჲ, იყოსი და სხვა ორივე მოაზროვნის ენაში თანაბრად გვხვდება.
For instance the terms "tvitebai" თჳთებაჲ (property), "tvitebiti" თჳთებითი (belonging to a property), "masi" მასი (the him), "masveoba" მასვეობა (the sameness), "qovloba" ყოვლობა (the whole), "iqoi" იყოი (the was), "iqosi" იყოსი (the will be) are found in both authors.
24776.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ეფრემ მცირეც ისევე, როგორც იოანე პეტრიწი, ფართოდ იყენებს ქართული ენის შესაძლებლობებს ახალი სემასიოლოგიური ერთეულების შესაქმნელად.
Like Ioane Petritsi, also Ephrem Mtsire broadly uses the capacities of the Georgian language for creation of new semantic units.
24777.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
დასასრულ, აღსანიშნავია ისიც, რომ იოანე პეტრიწი ერთი და იმავე ბერძნული სიტყვის გადმოსაცემად მოხერხებულად იყენებს ქართული ენის მრავალფეროვან საშუალებებს და ერთი და იმავე ტერმინის მნიშვნელობის სხვადასხვა ნიუანსს მორფოლოგიური წარმოების სხვადასხვა საშუალებებით გადმოსცემს.
In conclusion, it should be noted that Ioane Petritsi skillfully uses versatile capacities of the Georgian language for rendering one and the same Greek word in order to express different semantic shades and nuances of this word.
24778.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ამ მხრივ იოანე პეტრიწის ენა მეტად ძვირფასი წყაროა თანამედროვე ქართულისთვის, განსაკუთრებით კი, ფილოსოფიისა და სპეციალურ დარგთა ტერმინოლოგიისათვის.
Thus, Ioane Petritsi’s language is a very precious source for modern Georgian, especially for formation of the terminology of philosophy and of special branches of science.
24779.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ზემოთ ჩამოთვლილ მცირე რაოდენობის მაგალითთაგან ბევრი დღესაც სწორედ ტერმინოლოგიური მნიშვნელობით იხმარება.
Quite a few of the abovementioned terms also are used today in a terminological meaning.
24780.
The Kartvelologist | Volume 19, Language of Ioane Petritsi
ამგვარად, იოანე პეტრიწის მიერ შექმნილი ტერმინები ქართული ენისათვის დამახასიათებელი ყალიბების მიხედვითაა აგებული და ამ ტიპის მოდელები ქართულ მეცნიერულ ტერმინოლოგიაში დღეს ფართოდაა გამოყენებული.
Thus, terms created by Ioane Petritsi are built according to patterns that characterize the Georgian language and such models are widely used now in Georgian scientific terminology.
Previous Next